توێژینەوەی ڕەسەن

پێگە و دەسەڵاتەکانی دادگای باڵای فیدراڵی لە عێراقدا: ئاڵنگارییە دەستووری و یاساییەکان (٢٠٠٤-٢٠٢٢)

  • وەرگیراوە 2025-07-13
  • پەسەندکراوە 2025-09-07
  • بڵاو کرایەوە 2026-08-16
  • ژمارە بەرگ 9 ژمارە 5 (2026): بەرگی 9 - ژمارە 5
  • DOI ناسێنەری سەرچاوە دیجیتاڵییەکان https://doi.org/10.31918/twejer.2695.01

پوختە

پێگە و دەسەڵاتەکانی دادگای باڵای فیدراڵی لە عێراقدا: ئاڵنگارییە دەستووری و یاساییەکان (٢٠٠٤-٢٠٢٢)

ئەم توێژینەوەیە شیکردنەوەیەکی وردی پێگە، پێکهاتە و گۆڕانکارییەکانی دادگای باڵای فیدراڵییە لە عێراقدا، بە تیشک خستنە سەر ئەو ئاڵنگارییە دەستووری و یاساییانەی کە لە قۆناغی دامەزراندنییەوە تا یاسای 2021 ڕووبەڕووی بووەتەوە. کێشەی سەرەکیی توێژینەوەکە لەو بۆشاییەدایە کە لەنێوان دەقە دەستووریی و یاسا کارپێکراوەکاندا هەیە. توێژینەوەکە بە پشتبەستن بە دەقە دەستووری و یاساییەکان و بڕیارە کاریگەرەکانی خودی دادگا پەیڕەوی لە میتۆدێکی شیکاری- وەسفی دەکات،

دەرەنجامەکان دەریدەخەن کە کارکردنی دادگا بە یاسای ژمارە ٣٠ی ساڵی ٢٠٠٥ قەیرانێکی شەرعییەتی دروست کردووە. هەروەها، یاسای ٢٠٢١، سەرەڕای چارەسەرکردنی کێشەی پێکهاتن، بە پشتگوێخستنی ماددەی (٩٢/دووەم)ی دەستوور سەبارەت بە بەشداریی شارەزایانی فیقهی و یاسا، پێشێلکارییەکی نوێی خوڵقاندووە.

 توێژینەوەکە دەریدەخات کە دادگا لە ڕۆڵی پارێزەری دەستوورەوە گۆڕاوە بۆ ئەکتەرێکی سیاسیی کاریگەر. فراوانبوونی دەسەڵاتەکانی، بەتایبەت لە ڕاڤەکردنی دەستووردا، کاریگەریی قووڵی لەسەر هاوسەنگیی نێوان دەسەڵاتەکان و داهاتووی سیستەمی فیدراڵی لە عێراقدا داناوە.

کلیلە وشەکان: دادگای باڵای فیدراڵی، شارەزایانی فیقهی و یاسا

مكانة وصلاحيات المحكمة الاتحادية العليا في العراق: التحديات الدستورية والقانونية (2004-2022)

يحلل هذا البحث مكانة وهيكلية وتحولات المحكمة الاتحادية العليا في العراق، ويدرس التحديات الدستورية والقانونية التي واجهتها منذ تأسيسها وحتى صدور قانونها عام 2021. تكمن الإشكالية الرئيسية في الفجوة بين النص الدستوري والقوانين النافذة. واعتمادًا على المنهج الوصفي التحليلي، تستند الدراسة إلى النصوص الدستورية، والقوانين، والقرارات المؤثرة الصادرة عن المحكمة ذاتها.

تشير النتائج إلى أن عمل المحكمة بموجب القانون رقم 30 لسنة 2005 قد خلق أزمة شرعية. علاوة على ذلك، فإن قانون عام 2021، رغم أنه حلَّ إشكاليات تشكيل المحكمة، إلا أنه أحدث مخالفة جديدة بتجاهله للمادة 92 (ثانياً) من الدستور، التي توجب مشاركة خبراء في الفقه الإسلامي والقانون. يخلص البحث إلى أن المحكمة قد تحولت من مجرد حارس للدستور إلى فاعل سياسي قوي، وأن سلطتها المتنامية في مجال التفسير الدستوري تؤثر بشكل عميق على توازن السلطات ومستقبل النظام الاتحادي (الفيدرالي) في العراق.

کلیلە وشەکان: المحكمة الاتحادية العليا خبراء الفقه والقانون التحديات الدستورية

The Position and Powers of the Federal Supreme Court in Iraq: Constitutional and Legal Challenges (2004-2022)

This research analyzes the position, structure, and transformation of the Federal Supreme Court in Iraq, examining the constitutional and legal challenges it has faced from its establishment to the 2021 law. The core problem lies in the gap between the constitutional text and the laws in force. Using an analytical-descriptive method, the study relies on constitutional texts, laws, and the court’s own influential decisions.

The results indicate that the court's operation under Law No. 30 of 2005 created a legitimacy crisis. Furthermore, the 2021 law, while resolving composition issues, introduced a new violation by neglecting Article 92 (II) of the Constitution, which mandates the participation of experts in Islamic jurisprudence (Fiqh) and law. The research concludes that the court has evolved from a constitutional guardian into a potent political actor, whose expanding authority in constitutional interpretation has a profound impact on the balance of powers and the future of Iraq's federal system.

کلیلە وشەکان: Federal Supreme Court constitutional challenges

داگرتنەکان

هێشتا داتای داگرتن بەردەست نییە.

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

مەلا سەنار عالی, and soran ali. 2026. “پێگە و دەسەڵاتەکانی دادگای باڵای فیدراڵی لە عێراقدا: ئاڵنگارییە دەستووری و یاساییەکان (٢٠٠٤-٢٠٢٢)”. گۆڤاری توێژەر 9 (5). https://doi.org/10.31918/twejer.2695.01.

توێژینەوە هاوشێوەکان

11-11 لە 11

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.