تێگەهێ ڕیتمێ د ناڤ میتۆدێن رەخنەییدا
DOI:
https://doi.org/10.31918/wejer.170.03الملخص
د شیاندا نینە، باس ل شعرێ بهێتە كرن و ل ڕیتمێ نەهێتە كرن، ئانكو هەر ژ دەسپێكێ هەست ب هندێ هاتیە كرن كو ڕیتم بڕبڕا شعرێیە و ل سەر ئەڤی بنەمایی ب درێژی باس ل ڕیتما شعرێ هاتیە كرن، ئەڤجا وەكو كێش یان ژی وەكو ڕیتم. ئەڤێ گرنگییا ڕیتمێ د شعرێدا، د ناڤ زۆربەیا میتۆدێن رەخنەییدا رەنگڤەدایە، ب تایبەت ئەوێن پتر ل سەر شعرێ درواستن.
ئەڤ ڤەكۆلینە ل سەر دوو باسان هاتیە دابەشكرن، باسێ ئێكێ یێ تایبەتە بۆ گرنگترین تێگەهێن گشتیێن ڕیتمێ و ئەو تێگەه ل دویڤ دیتنا (س. م. بوندی) هاتینە دیاركرن. باسێ دوویێ یێ تایبەتە بۆ تێگەهێن ڕیتمێ د ناڤ میتۆدێن رەخنەییدا. میتۆدێن رەخنەیی ژی ل سەر سێ جۆران هاتینە دابەشكرن: میتۆدێن كلاسیكی (هەمی میتۆدێن رەخنەیی یێن بەری فۆرمالستیێ ب خۆڤە دگریت)، میتۆدێن ئستاتیكی (ئەوان میتۆدان بخۆڤە دگریت ئەوێن باس ل فۆرمێ شعرێ دكەن و چاوانیا گۆتنا (نڤێسینا) شعرێ) و میتۆدێن زمانڤانی (ئەو میتۆدن یێن كەرەستەیێن زمانی بۆ شلۆڤەكرنا شعرێ بكاردهینن)، د ناڤ ئەڤان میتۆداندا باس ل دیتنێن هندەك رەخنەگران هاتیە كرن، بۆ نموونە یێن كلاسیكی (ئەفلاتون و ئەرستو) و بۆ فۆرمالستییەتێ (تینانۆف) هاتیە وەرگرتن، بۆ رەخنا نوی ژی (ئلیوت و ریتشاردز) و بۆ میتۆدێن بونیاتگەری و شێوازگەریێ (جاكوبسون) و بۆ میتۆدا رەخنا ڕیتمی (هنری میشونیك)، چونكی ئەڤ ناڤێت هاتینە دیاركرن ئەو رەخنەگرن یێن پتر ژ رەخنەگرێن دی باس ل ریتمێ كری. ل گەل هەر بەرێخۆدانەكا ڕیتمی د ناڤ هەر میتۆدەكێدا نموونەكا شعرا كوردی هاتیە شلۆڤەكرن.
