توێژینەوەی ڕەسەن

بیرۆکەی دادپەروەریی دەستووری لە سیستەمی فیدڕالیدا

  • وەرگیراوە 2025-06-12
  • پەسەندکراوە 2025-07-10
  • بڵاو کرایەوە 2025-09-02
  • ژمارە بەرگ 8 ژمارە 2 (2025): بەرگی 8 - ژمارە 2
  • DOI ناسێنەری سەرچاوە دیجیتاڵییەکان https://doi.org/10.31918/twejer.2582.11
  • محمد کریم حاجی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان توێژەر
  • پ. ی. د. سۆران علی حسن سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان - عێڕاق توێژەر

پوختە

بیرۆکەی دادپەروەریی دەستووری لە سیستەمی فیدڕالیدا

مێژووی بیرۆکەی دادپەروەری، دەگەڕێتەوە بۆ شارستانییەتە کۆنەکان، بەڵام بیرۆکەی دادپەروەریی دەستووری لە سەردەمی نوێدا، گرنگیی زۆری هەیە، لەبەر ئەوەی دەستووری نووسراو بە  بنەمای دیاری فەراهەمبوونی ئەژمار دەکرێت، بۆیەشە یاسادانەرانی دەستووری لە هەوڵی تەواوەتی ئەوەدان، کە بتوانن دەستوور بکەنە ئامرازێک بۆ فه‌راهه‌مكردنی ئەم چەمکە، هەروەها گرنگیی ئەم توێژینەوە بریتییە لە دەرخستنی بیرۆکەی دادپەروەریی دەستووری، سەرەڕای پێگە گرنگەکەىی لە سیستەمی فیدڕاڵیدا، لەبەر ئەوەی دادپەروەریی دەستووری پەیوەندارە بە ئامانجێکی دوور و فراوان، بۆ ئەم مەبەستەش پشتمان بەستووە بە میتۆدی شیکاری، بۆ شیکارکردنی بیرورا، بۆچوونەکانی فیقهی دەستورى، دەقی دەستووری، بە ئامانجی دیاریكردنی بیرۆکەی دادپەروەریی دەستووری و پێگەی لە هاتنەدیی لە سیستەمی فیدڕاڵیدا، كه‌ بەهۆیەوە دەستوور ئەو ئامانجە باڵایەی دادپەروەریی لە خودی خۆیدا بەرجەستە بکات و وا  دەربخات کە گشتیتر و فراوانترە لە ئامانجی دادپەروەریی لە یاسا ئاساییەکاندا، هەروەها دەریبخات کە یاسادانەری دەستووری لە پێشتر و داڕێژەری دادپەروەریی ناو دەستوورە، هەروەها دادگای دەستووری بەتەنها هێنەرەدیی دادپەروەریی دەستووری نییە، بەمەش دادپەروەریی دەستووری تەنها دامەزراوەیەک نییە، بەڵکوو پڕۆسەیەکە بۆ خۆشگوزەرانی لە کۆمەڵگەدا، بە تایبەتیش لەو ڕۆڵەی لە سیستەمە فیدڕالییەکان هەیەتی.

کلیلە وشەکان: دادپەروەریی دەستووری دادگای دەستووری سیستەمی فیدڕاڵی

فکرة العدالة الدستورية في الانظمة الفيدرالية

تاريخ فکرة العدالة يعود إلى الحضارات القديمة، لكن مفهوم العدالة الدستورية في العصر الحديث له أهمية كبيرة، لأن الدستور المكتوب يعتبر الأساس لتحديد توفر الحقوق. لذلك يسعى المشرعون الدستوريون إلى الكمال في جعل الدستور أداة لتوفير هذا المفهوم. وتكمن أهمية هذا البحث في الكشف عن مفهوم العدالة الدستورية، وكذلك موقعها المهم في النظام الفيدرالي، لأن العدالة الدستورية ترتبط بهدف بعيد وواسع. لهذا الغرض اعتمدنا على المنهج التحليلي لتحليل أفكار وآراء الفقه الدستوري والنصوص الدستورية، بهدف تحديد مفهوم العدالة الدستورية وموقعها في الظهور ضمن النظام الفيدرالي، حيث يجسد الدستور ذلك الهدف الأسمى للعدالة في ذاته ويظهر أنه أكثر عمومية وأوسع من هدف العدالة في القوانين العادية. كما یظهر أن المشرع الدستوري هو المصمم الأول للعدالة داخل الدستور، وأن المحكمة الدستورية ليست المنفذ الوحيد للعدالة الدستورية. وبذلك فإن العدالة الدستورية ليست مجرد مؤسسة، بل عملية للرفاهية في المجتمع، خاصة في الدور الذي تلعبه في الأنظمة الفيدرالية.

کلیلە وشەکان: العدالة الدستورية المحكمة الدستورية الانظمة الفدرالیة

The notion of constitutional justice in federal systems

The history of the notion of justice dates back to ancient civilizations, but the concept of constitutional justice in the modern era holds great importance, because the written constitution is considered the foundation for determining the availability of rights. Therefore, constitutional legislators strive for completeness in making the constitution an instrument for providing this concept. The importance of this research lies in revealing the concept of constitutional justice, as well as its important position in the federal system, because constitutional justice is related to a distant and broad objective. For this purpose, we have relied on the analytical method to analyze the thoughts and opinions of constitutional jurisprudence and constitutional texts, with the aim of determining the concept of constitutional justice and its position in emergence within the federal system, whereby the constitution embodies that higher objective of justice within itself and demonstrates that it is more general and broader than the objective of justice in ordinary laws. It also shows that the constitutional legislator is the foremost designer of justice within the constitution, and that the constitutional court is not the sole implementer of constitutional justice. Thus, constitutional justice is not merely an institution, but rather a process for welfare in society, particularly in the role it plays in federal systems.

کلیلە وشەکان: Constitutional justice constitutional court federal system

داگرتنەکان

هێشتا داتای داگرتن بەردەست نییە.

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

حاجی محمد کریم, and حسن سۆران علی. 2025. “بیرۆکەی دادپەروەریی دەستووری لە سیستەمی فیدڕالیدا”. گۆڤاری توێژەر 8 (2): 320-52. https://doi.org/10.31918/twejer.2582.11.

ئەو توێژینەوانەی ئەم نوسەرە کە زۆرترین جار خوێندراونەتەوە.

توێژینەوە هاوشێوەکان

1-10 لە 19

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.