توێژینەوەی ڕەسەن

دابه‌شبوونی زارە كوردییەكان بە پێی تیۆری (شەپۆله‌كان) شێوەئاخاوتنی سوورچی بە نموونە

  • بڵاو کرایەوە 2023-08-20
  • ژمارە بەرگ 6 ژمارە 1 (2023): بەرگی 6 - ژمارە 1
  • DOI ناسێنەری سەرچاوە دیجیتاڵییەکان https://doi.org/10.31918/twejer.2361.12
  • عمر احمد عبدالرحمن شه‌قڵاوه‌/زانكۆی سه‌لاحه‌دین به‌شی زمانی كوردی/ كۆلێژی په‌روه‌رده‌ توێژەر
  • یوسف شریف سعید به‌شی زمانی كوردی/كۆلێژی زمان زانكۆی سه‌لاحه‌دین توێژەر

پوختە

دابه‌شبوونی زارە كوردییەكان بە پێی تیۆری (شەپۆله‌كان) شێوەئاخاوتنی سوورچی بە نموونە

تیۆری شه‌پۆله‌كان (Wave Theory) چۆنیه‌تیی بڵاوبوونه‌وه‌ی زاره‌كانی زمان ڕوونده‌كاته‌وه‌. به‌پێی ئه‌و تیۆره‌ ته‌وژمی گۆڕانی زمان هاوشێوه‌ی شه‌پۆلی ئاو له‌ چه‌قه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات، تا له‌ چه‌قیش دووربكه‌وێته‌وه‌ كه‌مده‌بێته‌وه‌. ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ له‌ ژێر ڕۆشنایی ئه‌و تیۆره‌دا له‌ كاریگه‌ریی شه‌پۆلی گۆڕانی زاری ناوه‌ڕاست و زاری ژوورووی زمانی كوردی له‌ شێوه‌ی ئاخاوتنی سوورچی ده‌دوێت.

شێوه‌ئاخاوتنی سوورچی، به‌هۆی هه‌ڵكه‌وته‌ی جوگرافییه‌وه‌ كه‌وتووه‌ته‌ نێوان ته‌وژمی گۆڕانی هه‌ردوو زاری ناوه‌ڕاست و ژووروو، بۆیه‌ بووه‌ته‌ ناوچه‌ی به‌ریه‌ككه‌وتنی ئه‌و دوو زاره‌ و سیمای زمانیی هه‌ردوو زاره‌كه‌ی پێوه‌ دیاره‌. ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ چۆنیه‌تیی به‌ریه‌ككه‌وتنی زاره‌كان و سیمای زمانیی هه‌ریه‌ك له‌و دوو زاره‌ له‌ شێوه‌ئاخاوتنه‌كه‌دا دیارده‌كات. واته‌ ڕاده‌ی پێكچوون و جیاوازیی شێوه‌ئاخاوتنه‌كه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌ك له‌و دوو زاره‌ ڕوونده‌كاته‌وه‌.

توێژینه‌وه‌كه‌ به‌ پشتبه‌ستن به‌ نموونه‌ زمانییه‌كان ئه‌نجامی ئه‌وتۆی به‌ده‌ستخستووه‌، كه‌ شوێنی شێوه‌ئاخاوتنه‌كه‌ له‌ نێوان هه‌ردوو زاره‌كه‌دا دیاریده‌كات و چۆنیه‌تیی كاریگه‌رییه‌كان‌ ڕوونده‌كاته‌وه‌. توێژینه‌وه‌كه‌ له‌ سێ به‌ش پێكهاتووه‌، به‌شی یه‌كه‌م ته‌رخانكراوه‌ بۆ پێشه‌كیی توێژینه‌وه‌كه‌. به‌شی دووه‌م  تیۆرییه‌ و باس له‌ چۆنیه‌تیی بڵاوبوونه‌وه‌ی زاره‌كان به‌پێی تیۆری شه‌پۆلی ده‌كات‌. له‌ به‌شی سێیه‌مدا، چۆنیه‌تیی شێوه‌گرتنی شێوه‌ئاخاوتنی سوورچی له‌ نێوان دوو زاری زمانی كوردیدا ڕوونده‌كاته‌وه‌. 

کلیلە وشەکان: تیۆری شه‌پۆلی ئاوی، شێوه‌ئاخاوتن، گۆڕانی ده‌نگ، دابه‌شبوونی زار.

The distribution of the Kurdish dialects according to the theory of waves: the Surchi sub-dialect as an example.

The Wave Theory explains the expansion process of accents in any language. The language change wave starts from the centre the same as water waves based on the current theory. The wave decreases as it departs from the centre. This study focuses on the effects of language change wave of Kurdish language accents, Nawarst and Zhwrw, on Surchy accent.

Swrchy accent has been affected through changing waves of both accents, Nawarst and Zhwrw, due to its geographical location. Hence, the Swrchy accent has become the centre of reaching the other two accents as the propositions of both accents are clearly noticed. This study mainly focuses on the cross points of both accents and their nature separately. Similarities and differences of both accents are also elaborated.

The study reaches crucial conclusions based on the linguistics examples of both accents; the study specifies the locations between both accents and their effects. The study contains three chapters. Chapter one is devoted introduction to the study, Chapter tow includes the theoretical framework, the expansion process of accents, and Wave theory. Chapter three maintains the analytical process of Swrchy accent based on the reflection of both accents

کلیلە وشەکان: Water wave theory,(sub)dialect, sound changes, speech division.

داگرتنەکان

هێشتا داتای داگرتن بەردەست نییە.

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

عبدالرحمن عمر احمد, and سعید یوسف شریف. 2023. “دابه‌شبوونی زارە كوردییەكان بە پێی تیۆری (شەپۆله‌كان) شێوەئاخاوتنی سوورچی بە نموونە”. گۆڤاری توێژەر 6 (1): 523-68. https://doi.org/10.31918/twejer.2361.12.

توێژینەوە هاوشێوەکان

41-49 لە 49

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.