توێژینەوەی ڕەسەن

گه‌ره‌نتییه‌ ده‌ستوورییه‌كانی پاراستنی مافه‌ سیاسییه‌كان

  • بڵاو کرایەوە 2024-12-23
  • ژمارە بەرگ 7 ژمارە 3 (2024): بەرگی 7 - ژمارە 3
  • DOI ناسێنەری سەرچاوە دیجیتاڵییەکان https://doi.org/10.31918/twejer.2473.12
  • دلدار عبدالواحد قادر فاكه‌ڵتی یاسا/ زانكۆی سۆران توێژەر
  • ادریس قادر رسول فاكه‌ڵتی یاسا/ زانكۆی سۆران توێژەر

پوختە

گه‌ره‌نتییه‌ ده‌ستوورییه‌كانی پاراستنی مافه‌ سیاسییه‌كان

       ئەو بابەتەی كە لەو توێژینەوەدا لێكۆڵینه‌وه‌مان بۆ كردووە بریتییە لە گەرەنتییەكانی دەستووری پاراستنی ماف و ئازادییە سیاسییه‌كان لە دەستووری عێراقی ساڵی 2005. بە شێوەیەک کە دەستووری عێراق لە به‌شی دووەم لە ناورۆكی دەستوور ماف و ئازادییەكانی ڕێك خستووە كە ئەوەش دەرخەری گرینگی ئەو ماف و ئازادیانەیە كە لە بەرزترین یاسای دەوڵەت ڕێك خراوە تاكو قورسایی و ڕێزگرتنی بۆ ئەو ماف و ئازادیانە دەستەبەر بكات. ئەو ماف و ئازادیانەش هه‌ر یه‌ك له مافه‌كانی هه‌ڵبژاردن، خۆپاڵاوتن، ده‌نگدان، مافی ئه‌نجامدانی كۆبوونه‌وه‌، مافی ئازادی ڕاده‌ربڕین، مافی پێكهێنانی حیزبه‌ سیاسییه‌كان یان چوونه‌ ڕێزیان له‌ گه‌ڵ مافی به‌ده‌ستهێنانی ڕه‌گه‌زنامه‌ له‌ خۆی ده‌گرێت.‌ هەروەها دەستوور عێراق ئەو ئامرازانەش دیاری كردووە كە بە هۆیەوە گەرەنتی پاراستنی ئەو ماف و ئازادیانە دەكرێت، کە دەتوانین لە دەقەکانی دەستوور و ڕۆحی دەستوور ئەو ئامرازانە دەربهینین.

کلیلە وشەکان: گه‌ره‌نتییه‌كانی ده‌ستووری، بنه‌مای سه‌روه‌ری یاسا، بنه‌مای پله‌به‌ندی یاساكان، بنه‌مای جیاكردنه‌وه‌ نێوان ده‌سه‌ڵاته‌كان، مافه‌ سیاسییه‌كان.

گه‌ره‌نتییه‌ ده‌ستوورییه‌كانی پاراستنی مافه‌ سیاسییه‌كان

الموضوع الذي بحثناه في هذه الدراسة هو الضمانات الدستورية لحماية الحقوق والحريات السياسية في الدستور العراقي لعام 2005. حيث ينظم الدستور العراقي الحقوق والحريات في الجزء الثاني من الدستور، مما يوضح أهمية هذه الحقوق والحريات التي ينظمها القانون الأعلى للدولة لضمان الثقل والاحترام لهذه الحقوق والحريات. وتشمل هذه الحقوق والحريات الحق في الانتخاب، الترشیح، التصويت، الحق في التجمع، الحق في حرية التعبير، والحق في تشكيل الأحزاب السياسية أو الانضمام إليها، والحق في الحصول على الجنسية. كما يحدد الدستور العراقي الوسائل التي يتم بها ضمان هذه الحقوق والحريات، والتي يمكن أن نستخلصها من نصوص وروح الدستور. وأهم ضمانات حماية الحقوق والحريات السياسية هي سيادة القانون، والفصل بين السلطات، واستقلال القضاء، الرقابة علی دستوریة القوانین و مبدأ تدرج القوانین. ويعتبر مبدأ سيادة القانون ومبدأ تدرج القوانین إلى جانب مبدأ الفصل بين السلطات، من المبادئ الدستورية التي يمكن تنفيذها لمنع انتهاك الحقوق السياسية. كما أن منظمات المجتمع المدني مسؤولة عن مراقبة هذه الحقوق والحريات وكشف حالات انتهاك الحقوق والحريات من قبل السلطات، من أجل منع الانتهاكات المستمرة من قبل سلطات الدولة، فهذه هي أهم وسائل حماية الحقوق والحريات التي نستطيع أن نقتطفها من نص الدستور. لكن من الناحية العملية، فإن أهم أداة لضمان الحقوق والحريات هي رفع مستوى وعي وثقافة المواطنين والسلطات بحيث يمكن تنفيذ هذه الحقوق والحريات، والعمل على تعزيز ثقافة الديمقراطية.

کلیلە وشەکان: الضمانات الدستورية، مبدأ سيادة القانون مبدأ تدرج القوانین، مبدأ الفصل بين السلطات، الحقوق السياسية

CONSTITUTIONAL GUARANTEES OF POLITICAL RIGHTS

The topic we have investigated in this study is the constitutional guarantees to protect political rights and freedoms in the 2005 Iraqi Constitution. The Iraqi Constitution regulates the rights and freedoms in the second part of the Constitution, which shows the importance of the rights and freedoms regulated in the highest law of the state to ensure its statue and respect for these rights and freedoms. These rights and freedoms include the right to election, to stand for election, to vote, the right to assemble, the right to freedom of expression, the right to form or join political parties, and the right to obtain citizenship The Iraqi Constitution also defines the means by which these rights and freedoms are guaranteed, which we can extract from the texts and spirit of the Constitution. The most important guarantees for the protection of political rights and freedoms are the rule of law, the separation of powers, the independence of the judiciary, the constitutionality of laws and the hierarchy of laws. The principle of the rule of law and the principle of hierarchy of laws, along with the principle of separation of powers, are among the constitutional principles that can be implemented to prevent violations of political rights.

کلیلە وشەکان: Constitutional guarantees, principle of rule of law, principle of hierarchy of laws, principle of separation of powers, political rights

گه‌ره‌نتییه‌ ده‌ستوورییه‌كانی پاراستنی مافه‌ سیاسییه‌كان

  ئەو بابەتەی كە لەو توێژینەوەدا لێكۆڵینه‌وه‌مان بۆ كردووە بریتییە لە گەرەنتییەكانی دەستووری پاراستنی ماف و ئازادییە سیاسییه‌كان لە دەستووری عێراقی ساڵی 2005. بە شێوەیەک کە دەستووری عێراق لە به‌شی دووەم لە ناورۆكی دەستوور ماف و ئازادییەكانی ڕێك خستووە كە ئەوەش دەرخەری گرینگی ئەو ماف و ئازادیانەیە كە لە بەرزترین یاسای دەوڵەت ڕێك خراوە تاكو قورسایی و ڕێزگرتنی بۆ ئەو ماف و ئازادیانە دەستەبەر بكات. ئەو ماف و ئازادیانەش هه‌ر یه‌ك له مافه‌كانی هه‌ڵبژاردن، خۆپاڵاوتن، ده‌نگدان، مافی ئه‌نجامدانی كۆبوونه‌وه‌، مافی ئازادی ڕاده‌ربڕین، مافی پێكهێنانی حیزبه‌ سیاسییه‌كان یان چوونه‌ ڕێزیان له‌ گه‌ڵ مافی به‌ده‌ستهێنانی ڕه‌گه‌زنامه‌ له‌ خۆی ده‌گرێت.‌ هەروەها دەستوور عێراق ئەو ئامرازانەش دیاری كردووە كە بە هۆیەوە گەرەنتی پاراستنی ئەو ماف و ئازادیانە دەكرێت، کە دەتوانین لە دەقەکانی دەستوور و ڕۆحی دەستوور ئەو ئامرازانە دەربهینین.

کلیلە وشەکان: گه‌ره‌نتییه‌كانی ده‌ستووری، بنه‌مای سه‌روه‌ری یاسا، بنه‌مای پله‌به‌ندی یاساكان، بنه‌مای جیاكردنه‌وه‌ نێوان ده‌سه‌ڵاته‌كان، مافه‌ سیاسییه‌كان.

داگرتنەکان

هێشتا داتای داگرتن بەردەست نییە.

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

قادر دلدار عبدالواحد, and رسول ادریس قادر. 2024. “گه‌ره‌نتییه‌ ده‌ستوورییه‌كانی پاراستنی مافه‌ سیاسییه‌كان”. گۆڤاری توێژەر 7 (3): 350-91. https://doi.org/10.31918/twejer.2473.12.

ئەو توێژینەوانەی ئەم نوسەرە کە زۆرترین جار خوێندراونەتەوە.

توێژینەوە هاوشێوەکان

31-40 لە 58

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.