مقاله‌های پژوهشی اصیل

کاریگەرییەکانی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد لە‌ سە‌دە‌كانی (٤-٥ك/ ١٠-١١ز) لێکۆڵینەوەیەک لە‌ژێر ڕۆشنای تیۆری ئیبن خەلدوون

  • سامان عوسمان عاڵی بەشی مێژوو، فاکەلتی ئاداب، زانکۆی سۆران Author
  • كامەران عەزیز عەبدوڵڵا‌ بەشی مێژوو، کۆلیژی پەروەردە، زانکۆی کۆیە Author

چکیده

کاریگەرییەکانی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد لە‌ سە‌دە‌كانی (٤-٥ك/ ١٠-١١ز) لێکۆڵینەوەیەک لە‌ژێر ڕۆشنای تیۆری ئیبن خەلدوون

کورد وەک ڕە‌گە‌زێكی دیار و ناسراوە بە درێژایی سەدەکانی ناوەڕاست، شێوەیە‌كی پە‌راوێز‌خراو بە ‌سروشتی ژیانییەوە دیارە و سەر بە ناوەند بووە، بەو واتایە‌ی ئەوانی تر هەردەم هەژموونیان بەسەر کورددا بووە، ئە‌و دووربوونە‌ی كورد لە ململانێ و كێبڕكێی بەناوە‌ندبوون، وە‌كوو لێكە‌وتە‌یە‌ك بە ‌ژیار و ژیانی كوردەوە دیارە، لێرەدا‌ ‌شیكاری ئەم دیاریدە‌یە‌مان كردووە بە تێگە‌یشتنی یەکێک لە ‌بیریارانی فەلسەفەی مێژوو ئە‌ویش؛ "ئیبن خەلدوون"

   ئەم توێژینەوەیە قسە لەسەر ئەو كاریگە‌رییانە‌ دە‌كات، کە كاریگە‌ربوون لەسە‌ر دۆخی ھە‌مە‌لایە‌نی لە ‌پە‌راوێزمانە‌وە‌ی كورد لە دوای ئەو قۆناغە مێژووییەی ئاماژەمان پێداوە.

 ١.١  ئەم توێژینەوەیە لە دەروازەیەک و سێ باس پێكدێت، دەروازەکە تایبەتە بە شیكردنەوەی مە‌بە‌ست لە بە‌پە‌راوێزبوون و بە‌ پە‌راوێزمانە‌وە‌ی كورد، نە‌بوونی كورد بە‌ ڕۆڵگێڕ لە‌ ناوە‌ند ھاوشانی ڕەگە‌زكانی دیكە‌. هەرچی باسی یە‌كە‌می توێژینەوەكەيە دووخاڵ لە‌خۆدە‌گرێت، خاڵی یە‌كە‌م لە سە‌ر كاریگە‌رییە‌كانی لایە‌نی كۆمە‌ڵایە‌تی دەدوێت. خاڵی دووە‌م، باس لە كاریگە‌ریی لایە‌نی ئابووری بە‌پە‌راوێزبوونی كورد دەکات، لە‌ باسی دووە‌مدا ئاماژە بە كاریگە‌ریی لایە‌نی سیاسی و سە‌ربازیی دەدات، وەک دەرهاویشتەیەکی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد، ھە‌رچی باسی سێیە‌مە‌ باس لە كاریگە‌رییە‌كان لە‌ سە‌رلایەنی جوگرافی و دیمۆگرافی دە‌كات، لە بەرئەنجامی ب پەراوێزبوونی کورد، تیشك دە‌خرێتە‌ سە‌ر لایەنی جوگرافی و كاریگە‌ریی لە‌سە‌ر گۆڕانكارییە‌ دیمۆگرافییە‌كان بە‌ھۆی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد، لە ‌ھە‌مان كاتدا ئەم باسانە‌ چ کاریگەرییەکی لە‌ سە‌ر ھزری ئاوە‌دانی ھە‌یە‌ لە‌ پە‌لكێشكردنی كۆمە‌ڵگە بۆ بە‌ناوە‌ندبوون و بە‌پە‌راوێزبوون.

The effects of Kurdish marginalization in the centuries (4-5 AD/ 10-11 AD) A study in the light of Ibn Khaldun's theory

The Kurds during the middle age appear as a prominent and well-known race in their lives and as a kind of marginalization, and this marginalization made them follow the centre. It means the others have always imposed their authority on them. This Kurdish dimension of conflict and competition about centralism seemed to have an effect on Kurdish lives and civilization. In this research, we analyse this phenomenon by understanding the two thinkers’ centralism idea, Ibn Khaldun and Machiavelli, which are making centralism and preventing marginalization

This research discusses the consequences that impacted the perpetuation of the Kurds’ marginalized situation in all aspects and their effect on the Kurdish individuals and the stages of their historical life.

This research consists of introduction and five points.

The purpose of this introduction is to analyse the marginalization of Kurds and continuity of marginalization without appearing Kurds as a competitors regarding the centralism like the other nations.

The first point is to searching for the social impressions and their effects.The second point is to seek the economic consequences and their effects on marginalization.

The third point is to find the political and military consequences.The fourth point is about the geographic and demographic consequences, and at the same time explained its impact on the theory of construction? The impact of construction on the community's withdrawal of concentration and marginalization?

آثار التهميش الكردي في القرون (4-5م/10-11م) دراسة في ضوء نظرية ابن خلدون

الاكراد كجنس بارز ومعروف خلال العصور الوسطى ظهرت علی حياتهم نوع من التهميش والاستهماش و التبعية للمركز،بمعنی ان الاخرين دائما سلطوا نفوذهم عليهم،هذا البعد الكردي عن الصراع والمنافسة عن التمركز كتأثير يظهر علی حياة وحضارة الاكراد، في هذا البحث قمنا بتحليل هذه الظاهرة بفهم اثنين من مفكري فكرة التمركز وصناعة المركز والخروج من التهميش وهما ابن الخلدون ومكيافيللي.

هذا البحث يتكلم علی هذه العواقب التي اثرت علی بقاء وضع تهميش الاكراد في كل الجوانب وتٲثيرها علی افراد الاكراد ومراحل حياتهم التاريخية.

هذا البحث يتكون من تمهيد و خمس نقاط.

اما التمهيد فهو خاصة بتحليل المقصد بتهميش الاكراد والبقاء في التهميش وعدم ظهور الكرد كمنافس علی التمركز كشٲن الاجناس الاخری.

اما النقطة الاولى فهو بحث عن الانطباعات الاجتماعية وتٲثيراتها. و النقطة الثانية تبحث العواقب الاقتصادية وتٲثيراتها علی التهميش. و النقطة الثالثة تبحث العواقب السياسية والعسكرية. و النقطة الرابعة فهي عن العواقب الجيوغرافية والديموجرافية.وفي نفس الوقت بينا تأثيرها علی نظرية الاعمار؟ تأثيرالاعمار علی سحب المجتمع للتمركز والتهميش؟

کاریگەرییەکانی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد لە‌ سە‌دە‌كانی (٤-٥ك/ ١٠-١١ز) لێکۆڵینەوەیەک لە‌ژێر ڕۆشنای تیۆری ئیبن خەلدوون

کورد وەک ڕە‌گە‌زێكی دیار و ناسراوە بە درێژایی سەدەکانی ناوەڕاست، شێوەیە‌كی پە‌راوێز‌خراو بە ‌سروشتی ژیانییەوە دیارە و سەر بە ناوەند بووە، بەو واتایە‌ی ئەوانی تر هەردەم هەژموونیان بەسەر کورددا بووە، ئە‌و دووربوونە‌ی كورد لە ململانێ و كێبڕكێی بەناوە‌ندبوون، وە‌كوو لێكە‌وتە‌یە‌ك بە ‌ژیار و ژیانی كوردەوە دیارە، لێرەدا‌ ‌شیكاری ئەم دیاریدە‌یە‌مان كردووە بە تێگە‌یشتنی یەکێک لە ‌بیریارانی فەلسەفەی مێژوو ئە‌ویش؛ "ئیبن خەلدوون"

   ئەم توێژینەوەیە قسە لەسەر ئەو كاریگە‌رییانە‌ دە‌كات، کە كاریگە‌ربوون لەسە‌ر دۆخی ھە‌مە‌لایە‌نی لە ‌پە‌راوێزمانە‌وە‌ی كورد لە دوای ئەو قۆناغە مێژووییەی ئاماژەمان پێداوە.

 ١.١  ئەم توێژینەوەیە لە دەروازەیەک و سێ باس پێكدێت، دەروازەکە تایبەتە بە شیكردنەوەی مە‌بە‌ست لە بە‌پە‌راوێزبوون و بە‌ پە‌راوێزمانە‌وە‌ی كورد، نە‌بوونی كورد بە‌ ڕۆڵگێڕ لە‌ ناوە‌ند ھاوشانی ڕەگە‌زكانی دیكە‌. هەرچی باسی یە‌كە‌می توێژینەوەكەيە دووخاڵ لە‌خۆدە‌گرێت، خاڵی یە‌كە‌م لە سە‌ر كاریگە‌رییە‌كانی لایە‌نی كۆمە‌ڵایە‌تی دەدوێت. خاڵی دووە‌م، باس لە كاریگە‌ریی لایە‌نی ئابووری بە‌پە‌راوێزبوونی كورد دەکات، لە‌ باسی دووە‌مدا ئاماژە بە كاریگە‌ریی لایە‌نی سیاسی و سە‌ربازیی دەدات، وەک دەرهاویشتەیەکی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد، ھە‌رچی باسی سێیە‌مە‌ باس لە كاریگە‌رییە‌كان لە‌ سە‌رلایەنی جوگرافی و دیمۆگرافی دە‌كات، لە بەرئەنجامی ب پەراوێزبوونی کورد، تیشك دە‌خرێتە‌ سە‌ر لایەنی جوگرافی و كاریگە‌ریی لە‌سە‌ر گۆڕانكارییە‌ دیمۆگرافییە‌كان بە‌ھۆی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد، لە ‌ھە‌مان كاتدا ئەم باسانە‌ چ کاریگەرییەکی لە‌ سە‌ر ھزری ئاوە‌دانی ھە‌یە‌ لە‌ پە‌لكێشكردنی كۆمە‌ڵگە بۆ بە‌ناوە‌ندبوون و بە‌پە‌راوێزبوون.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

نحوه استناد به مقاله

عاڵی سامان عوسمان, و عەبدوڵڵا‌ كامەران عەزیز. 2024. “کاریگەرییەکانی بە‌پە‌راوێزبوونی كورد لە‌ سە‌دە‌كانی (٤-٥ك ١٠-١١ز) لێکۆڵینەوەیەک لە‌ژێر ڕۆشنای تیۆری ئیبن خەلدوون”. Twejer 6 (2): 111-60. https://doi.org/10.31918/twejer.2362.03.

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.